لیست کامل اموال قابل توقیف برای مهریه (چه چیزهایی را می‌توان توقیف کرد؟)

مهریه، حق قانونی و شرعی زن است که با وقوع عقد نکاح، زن مالک آن می‌شود. در صورت عدم پرداخت مهریه از سوی مرد، زن حق دارد برای مطالبه و وصول آن از طریق مراجع قانونی اقدام کند. یکی از موثرترین روش‌ها برای وصول مهریه، توقیف اموال زوج است. اما سوالی که برای بسیاری از زنان و حتی مردان مطرح می‌شود این است که دقیقاً چه اموالی قابل توقیف هستند و چه اموالی از این قاعده مستثنی هستند؟ در این مقاله به صورت جامع و کاربردی، به بررسی کامل لیست اموال قابل توقیف برای مهریه خواهیم پرداخت.

اصول کلی توقیف اموال برای مهریه

بر اساس ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به مجرد عقد، زن مالک مهریه می‌شود و می‌تواند هرگونه تصرفی که بخواهد در آن بنماید. این حق مالکیت، زمینه را برای مطالبه و در صورت لزوم، توقیف اموال مرد فراهم می‌کند. روند توقیف اموال معمولاً از طریق اداره ثبت اسناد و املاک یا دادگاه خانواده صورت می‌گیرد. اصل کلی بر این است که تمامی اموال و دارایی‌های مرد، اعم از منقول و غیرمنقول، قابل توقیف هستند، مگر مواردی که قانون صراحتاً آن‌ها را مستثنیات دین شناخته است.

انواع اموال منقول قابل توقیف

اموال منقول به دارایی‌هایی گفته می‌شود که بدون آسیب دیدن یا از بین رفتن، قابل جابجایی هستند. این دسته از اموال، از رایج‌ترین مواردی هستند که برای توقیف مهریه مد نظر قرار می‌گیرند.

۱. پول نقد و موجودی حساب بانکی

یکی از ساده‌ترین و سریع‌ترین اموال برای توقیف، موجودی حساب‌های بانکی مرد است. زن می‌تواند با ارائه درخواست به اداره ثبت یا دادگاه، دستور مسدودی (بلوکه کردن) حساب‌های بانکی مرد را بگیرد.

• موجودی کلیه حساب‌ها: شامل حساب‌های جاری، پس‌انداز، کوتاه‌مدت و بلندمدت.
• نکته مهم: در خصوص حساب‌های مشترک، سهم مرد از موجودی حساب قابل توقیف است که معمولاً به صورت مساوی (۵۰ درصد) در نظر گرفته می‌شود، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.

۲. سهام و اوراق بهادار

سرمایه‌گذاری‌های مرد در بورس و سایر بازارهای مالی نیز قابل توقیف هستند.

• سهام شرکت‌ها: سهام مرد در شرکت‌های بورسی یا غیربورسی.
• اوراق مشارکت و صکوک: کلیه اوراق بهادار دولتی یا خصوصی.
• سپرده‌های سرمایه‌گذاری: در موسسات مالی و اعتباری.

۳. خودرو، موتورسیکلت و وسایل نقلیه

وسایل نقلیه‌ای که به نام مرد ثبت شده‌اند، می‌توانند توقیف شوند.

• نحوه توقیف: از طریق استعلام از راهنمایی و رانندگی یا سامانه ثنا، مالکیت احراز شده و دستور توقیف صادر می‌گردد. پس از توقیف، وسیله نقلیه به پارکینگ منتقل و برای فروش در مزایده آماده می‌شود.

۴. طلا، جواهرات و اشیاء قیمتی

اشیاء قیمتی که مرد مالک آن‌هاست، از جمله سکه طلا، شمش، طلا و جواهرات، قابل توقیف هستند.

• ارزیابی: این اموال پس از توقیف، توسط کارشناس رسمی دادگستری ارزیابی شده و سپس از طریق مزایده به فروش می‌رسند.

۵. وجوه حاصل از مطالبات (چک، سفته، دستمزد)

مطالباتی که مرد از اشخاص دیگر دارد، مانند طلب حاصل از فروش کالا یا خدمات، چک و سفته، و همچنین بخشی از حقوق و دستمزد وی، قابل توقیف است.

• توقیف حقوق و دستمزد: بر اساس قانون، تنها یک‌سوم حقوق و دستمزد کارکنان دولت و بخش خصوصی و یک‌چهارم حقوق نظامیان و بازنشستگان قابل توقیف است. این توقیف تا زمان تسویه کامل مهریه ادامه می‌یابد.

انواع اموال غیرمنقول قابل توقیف

اموال غیرمنقول، دارایی‌هایی هستند که قابل جابجایی نیستند، مانند زمین و ساختمان. توقیف این اموال معمولاً زمان‌برتر است، اما از ارزش بیشتری برخوردارند.

۱. املاک مسکونی، تجاری و اداری

آپارتمان، خانه، مغازه، انبار، و کلیه واحدهای مسکونی، تجاری یا اداری که به نام مرد ثبت شده‌اند.

• مراحل توقیف: از طریق استعلام از اداره ثبت اسناد و املاک، مالکیت ملک احراز شده و دستور بازداشت آن صادر می‌گردد. پس از بازداشت، ملک امکان نقل و انتقال نخواهد داشت و در صورت عدم پرداخت مهریه، برای فروش در مزایده آماده می‌شود.

۲. اراضی و باغات

زمین‌های کشاورزی، باغات، و سایر اراضی که مرد مالک آن‌هاست، قابل توقیف هستند.

• ارزیابی: این اموال نیز توسط کارشناس رسمی دادگستری ارزیابی شده و مراحل قانونی فروش را طی می‌کنند.

مستثنیات دین: چه اموالی قابل توقیف نیستند؟

مستثنیات دین، اموالی هستند که قانون‌گذار برای حمایت از حداقل زندگی بدهکار و خانواده‌اش، آن‌ها را از توقیف برای پرداخت بدهی (از جمله مهریه) مستثنی کرده است. این موارد بر اساس ماده ۵۲۳ قانون آیین دادرسی مدنی و برخی قوانین دیگر تعیین می‌شوند.

۱. مسکن مورد نیاز زوج و افراد تحت تکفل

خانه‌ای که مرد در آن زندگی می‌کند و متناسب با شان عرفی او و خانواده‌اش است، قابل توقیف نیست.

• ملاک تشخیص: تعیین اینکه آیا مسکن موجود متناسب با شان عرفی مرد است یا خیر، بر عهده دادگاه است. اگر مرد دارای چند ملک باشد، فقط یکی از آن‌ها که برای سکونت مورد نیاز او و خانواده‌اش است، مستثنی خواهد بود.

۲. ابزار و وسایل کار و کسب

کتاب‌ها، ابزار و آلاتی که برای امرار معاش و شغل مرد لازم و ضروری هستند، قابل توقیف نیستند.

• مثال: یک راننده تاکسی نمی‌تواند تاکسی‌اش توقیف شود، اما اگر مالک چندین خودرو باشد، خودروهای مازاد قابل توقیف هستند.

۳. ضروریات زندگی

اثاثیه و لوازم ضروری منزل که برای زندگی متعارف خانواده لازم است، از توقیف معاف هستند.

• شامل: لباس، آذوقه، مواد غذایی و مایحتاج یک ماهه مرد و افراد تحت تکفل وی.

۴. ودیعه مسکن (رهن خانه)

مبلغ ودیعه‌ای که مرد برای اجاره مسکن خود پرداخت کرده است، تا سقف مبلغی که برای رهن یک واحد مسکونی متناسب با شان او و خانواده‌اش لازم است، قابل توقیف نیست.

۵. حقوق و مزایای نظامیان، بازنشستگان و وظیفه‌بگیران

همانطور که پیشتر گفته شد، از حقوق و مزایای دریافتی این افراد تنها سقف مشخصی قابل توقیف است (یک‌چهارم یا یک‌سوم). مابقی حقوق به عنوان مستثنیات دین محسوب می‌شود.

نکته مهم: توقیف اموال انتقال یافته توسط زوج (فرار از دین)

گاهی اوقات مرد برای فرار از پرداخت مهریه، اقدام به انتقال اموال خود به نام دیگران (مثل همسر دوم، والدین یا دوستان) می‌کند. در چنین شرایطی، اگر ثابت شود که این انتقال با قصد فرار از دین انجام شده است، زن می‌تواند با طرح دعوای ابطال معامله به قصد فرار از دین در دادگاه، آن معامله را باطل کرده و اموال را به وضعیت قبل از انتقال بازگرداند تا امکان توقیف آن‌ها فراهم شود. این اثبات نیازمند ارائه مدارک و شواهد کافی به دادگاه است.

جدول آموزشی: مقایسه اموال قابل توقیف و مستثنیات دین

اینفوگرافیک (متن‌نگاره): مراحل کلی توقیف اموال برای مهریه

پرسش‌های متداول درباره توقیف اموال مهریه

سخن پایانی

آگاهی از لیست کامل اموال قابل توقیف و همچنین مستثنیات دین، گام نخست در فرآیند مطالبه مهریه است. این اطلاعات به زن کمک می‌کند تا با دیدی روشن‌تر و موثرتر برای احقاق حق خود اقدام کند و مرد نیز با اطلاع از این قوانین، مسئولیت‌های خود را بهتر درک کند. در هر حال، توصیه می‌شود برای طی کردن این مسیر پیچیده حقوقی، حتماً از مشورت و راهنمایی کارشناسان و وکلای متخصص در این زمینه بهره‌مند شوید تا بهترین نتیجه حاصل گردد.