توقیف خانه، ماشین و ملک برای مهریه (شرایط و مراحل)

مقدمه: مهریه، حق قانونی زن

مهریه از حقوق مالی مهمی است که با جاری شدن عقد نکاح دائم، زن مالک آن می‌شود. این حق می‌تواند عندالمطالبه یا عندالاستطاعه باشد که هر یک شرایط خاص خود را برای وصول دارند. در بسیاری از موارد، زن برای مطالبه مهریه خود ناچار به توقیف اموال همسر می‌شود تا بتواند به حق قانونی‌اش دست یابد. توقیف اموال فرآیندی حقوقی است که با هدف جلوگیری از نقل و انتقال دارایی‌های زوج و تضمین پرداخت مهریه انجام می‌گیرد. این مقاله به صورت جامع و کاربردی به بررسی شرایط، مراحل و جزئیات توقیف انواع اموال منقول و غیرمنقول برای مهریه می‌پردازد.

شرایط عمومی توقیف اموال برای مهریه

توقیف اموال برای مهریه نیازمند فراهم بودن شرایطی است که در قانون مشخص شده‌اند. آگاهی از این شرایط، می‌تواند به زن در پیگیری حقوقی خود کمک شایانی نماید:

• قطعی بودن مهریه: مهریه باید به صورت قطعی و مشخص در سند ازدواج ثبت شده باشد.
• عندالمطالبه بودن مهریه: در صورتی که مهریه عندالمطالبه باشد، زن هر زمان که بخواهد می‌تواند آن را مطالبه کند. اگر مهریه عندالاستطاعه باشد، اثبات توانایی مالی زوج برای پرداخت مهریه الزامی است.
• وجود اموال به نام زوج: اموالی که قرار است توقیف شوند، باید متعلق به زوج باشند و مالکیت آن‌ها قابل اثبات باشد.
• عدم تعلق اموال به شخص ثالث: اموال در رهن یا توقیف شخص دیگری نباشند، مگر با شرایط خاص قانونی.

در مورد مهریه‌هایی که مبلغ آن‌ها تا سقف معینی است (مثلاً ۱۱۰ سکه بهار آزادی)، توقیف اموال زوج با سرعت بیشتری انجام می‌شود. برای مازاد بر این مقدار، زوج می‌تواند ادعای اعسار (ناتوانی مالی) کرده و درخواست تقسیط نماید.

مراحل توقیف اموال برای مهریه

فرآیند توقیف اموال برای مهریه می‌تواند از دو طریق اصلی پیگیری شود: اجرای ثبت یا دادگاه خانواده. هر یک از این مسیرها مراحل خاص خود را دارند:

مرحله اول: مطالبه مهریه از طریق اجرای ثبت (برای مهریه‌های سند رسمی)

• مراجعه به دفترخانه: زن با در دست داشتن سند ازدواج به دفترخانه محل ثبت عقد مراجعه و تقاضای صدور اجرائیه می‌کند.
• صدور اجرائیه: دفترخانه اجرائیه را صادر و به اداره ثبت اسناد و املاک ارسال می‌کند.
• ابلاغ اجرائیه: اداره ثبت، اجرائیه را به زوج ابلاغ می‌کند و ۱۰ روز فرصت می‌دهد تا مهریه را پرداخت کند یا اموال خود را معرفی کند.
• معرفی اموال یا درخواست استعلام: در صورت عدم پرداخت، زن می‌تواند اموالی را که از همسرش می‌شناسد معرفی کند تا توقیف شود. همچنین می‌تواند با درخواست از اداره ثبت، استعلام از مراجع مربوطه (مانند اداره راهور برای خودرو، اداره ثبت برای ملک، بانک‌ها برای حساب) را برای شناسایی اموال زوج بخواهد.
• صدور دستور توقیف: پس از شناسایی اموال، اداره ثبت دستور توقیف آن‌ها را صادر می‌کند.

مرحله دوم: مطالبه مهریه از طریق دادگاه خانواده

در مواردی که سند ازدواج رسمی نیست (که البته کمتر رایج است)، یا زن بخواهد همزمان با مطالبه مهریه، سایر دعاوی مرتبط (مثل طلاق) را نیز مطرح کند، می‌تواند به دادگاه خانواده مراجعه کند:

• تقدیم دادخواست: زن (یا وکیل او) دادخواست مطالبه مهریه را به دادگاه خانواده تقدیم می‌کند.
• درخواست تامین خواسته: همزمان با دادخواست یا پس از آن، می‌توان درخواست “تامین خواسته” (توقیف اموال قبل از صدور حکم قطعی) را مطرح کرد تا از نقل و انتقال اموال توسط زوج جلوگیری شود. برای این کار معمولاً باید مبلغی به عنوان ودیعه (خسارت احتمالی) تودیع شود.
• رسیدگی و صدور حکم: دادگاه به پرونده رسیدگی و حکم به پرداخت مهریه صادر می‌کند.
• اجرای حکم: پس از قطعی شدن حکم، پرونده به اجرای احکام دادگستری ارسال می‌شود تا نسبت به توقیف و فروش اموال زوج اقدام شود.

توقیف خانه، آپارتمان و سایر املاک

توقیف ملک، یکی از مؤثرترین روش‌ها برای وصول مهریه است. مراحل آن به شرح زیر است:

• شناسایی ملک: زن باید مشخصات دقیق ملک (پلاک ثبتی، آدرس) را به اداره ثبت یا اجرای احکام دادگستری ارائه دهد. در صورت عدم اطلاع، می‌تواند درخواست استعلام از اداره ثبت اسناد و املاک را مطرح کند.
• دستور توقیف: پس از شناسایی و احراز مالکیت زوج، دستور توقیف ملک صادر و به اداره ثبت ابلاغ می‌شود. اداره ثبت، توقیف را در دفتر املاک ثبت و اطلاع‌رسانی می‌کند.
• ارزیابی ملک: کارشناس رسمی دادگستری (یا کارشناس خبره اداره ثبت) ارزش ملک را برآورد می‌کند.
• مزایده و فروش: پس از قطعیت مراحل، ملک از طریق مزایده به فروش می‌رسد و مهریه زن از محل فروش آن پرداخت می‌شود.

نکته مهم: ملک مسکونی که محل سکونت عرفی زوج و افراد تحت تکفل اوست و فاقد ملک دیگری باشد، تحت عنوان “مستثنیات دین” قرار می‌گیرد و تا سقف ۱۱۰ سکه از توقیف مصون است. اما برای مازاد بر ۱۱۰ سکه، حتی ملک مسکونی نیز قابل توقیف و فروش است.

توقیف خودرو (ماشین)

خودرو به عنوان یک مال منقول، یکی از اهداف رایج برای توقیف مهریه است. مراحل توقیف خودرو شامل موارد زیر می‌شود:

• شناسایی خودرو: زن باید مشخصات خودرو (شماره پلاک، مدل، رنگ) را به اداره ثبت یا اجرای احکام ارائه دهد. در صورت عدم اطلاع، می‌تواند درخواست استعلام از پلیس راهور (با نامه از مرجع قضایی/ثبتی) را مطرح کند.
• دستور توقیف پلاک و فیزیکی: پس از شناسایی و احراز مالکیت، دستور توقیف پلاک خودرو به پلیس راهور ابلاغ می‌شود تا از نقل و انتقال آن جلوگیری شود. همزمان، دستور توقیف فیزیکی خودرو صادر می‌شود که توسط ضابطین قضایی یا مامورین اجرای ثبت انجام می‌گیرد.
• انتقال به پارکینگ: خودرو پس از توقیف فیزیکی به پارکینگ منتقل می‌شود.
• ارزیابی و مزایده: کارشناس رسمی ارزش خودرو را تعیین کرده و سپس از طریق مزایده به فروش می‌رسد تا مهریه از محل آن پرداخت شود.

نکته: در صورتی که خودرو تنها وسیله امرار معاش زوج باشد (مثلاً راننده تاکسی یا باری)، می‌تواند جزء مستثنیات دین محسوب شود و توقیف آن با محدودیت‌هایی مواجه باشد.

اموال قابل توقیف و اموال غیرقابل توقیف (مستثنیات دین)

همه اموال زوج قابل توقیف برای مهریه نیستند. قانونگذار برخی اموال را به عنوان “مستثنیات دین” از توقیف معاف کرده است تا فرد بدهکار بتواند به حداقل‌های زندگی خود ادامه دهد.

نکات مهم و چالش‌ها در توقیف مهریه

• انتقال صوری اموال: در برخی موارد، زوج ممکن است برای فرار از پرداخت مهریه، اقدام به انتقال صوری اموال خود به نام دیگران کند. در این صورت، زن می‌تواند با اثبات صوری بودن معامله (با ارائه ادله کافی)، دادخواست ابطال معامله را مطرح و پس از آن، اموال را توقیف کند.
• مهریه تا ۱۱۰ سکه و مازاد آن: همانطور که ذکر شد، برای ۱۱۰ سکه اول، امکان توقیف اموال (به جز مستثنیات دین) بدون نیاز به اثبات ملائت زوج وجود دارد. برای مازاد بر این مقدار، زوج می‌تواند درخواست اعسار و تقسیط بدهد که در این صورت توقیف اموال منوط به رد درخواست اعسار یا عدم رعایت اقساط توسط زوج خواهد بود.
• زمانبندی اقدامات: هر چه زن سریع‌تر برای مطالبه مهریه و توقیف اموال اقدام کند، احتمال موفقیت او بیشتر خواهد بود، چرا که از فرصت فرار از دین زوج کاسته می‌شود.
• هزینه‌های دادرسی و اجرایی: مطالبه مهریه و توقیف اموال مستلزم پرداخت هزینه‌های دادرسی و اجرایی است که البته در صورت پیروزی در پرونده، این هزینه‌ها از زوج قابل مطالبه است.
• نیاز به وکیل متخصص: پیچیدگی‌های حقوقی و اداری فرآیند توقیف اموال، نیاز به بهره‌مندی از وکیل متخصص در امور خانواده را ضروری می‌سازد تا زن بتواند با کمترین دغدغه و بیشترین شانس موفقیت، به حقوق خود دست یابد.

سوالات متداول

جمع‌بندی

توقیف خانه، ماشین و ملک برای مهریه یکی از رایج‌ترین و مؤثرترین ابزارها برای زنان در جهت وصول مهریه خود است. این فرآیند اگرچه ممکن است پیچیده و زمان‌بر باشد، اما با آگاهی از قوانین، شناسایی دقیق اموال و پیگیری صحیح مراحل قانونی از طریق اجرای ثبت یا دادگاه، می‌توان به نتیجه مطلوب دست یافت. شناخت مستثنیات دین و چالش‌هایی نظیر انتقال صوری اموال، از اهمیت بالایی برخوردار است. در تمام این مراحل، بهره‌مندی از مشاوره و راهنمایی یک وکیل متخصص، نقش کلیدی در تسریع و موفقیت پرونده خواهد داشت.