آیا می‌توان حقوق، یارانه یا سهام عدالت را برای مهریه توقیف کرد؟

مطالبه مهریه از جمله حقوق قانونی و شرعی زن در عقد دائم است که می‌تواند در هر زمان آن را درخواست کند. در بسیاری از موارد، مرد برای پرداخت مهریه با چالش‌هایی مواجه می‌شود و زن به ناچار برای وصول آن، اقدام به توقیف اموال می‌کند. اما سوال مهم اینجاست که آیا حقوق، یارانه‌های نقدی یا سهام عدالت جزء اموالی محسوب می‌شوند که قانوناً قابل توقیف برای مهریه هستند؟ این مقاله به بررسی دقیق و جامع این موضوع از دیدگاه حقوقی ایران می‌پردازد و ابهامات موجود را روشن می‌سازد.

مبانی قانونی مطالبه مهریه و توقیف اموال

مهریه به محض جاری شدن عقد نکاح، به ملکیت زن درمی‌آید و او می‌تواند هر زمان که بخواهد، تمام یا قسمتی از آن را مطالبه کند. در صورت عدم پرداخت از سوی مرد، زن حق دارد از طریق مراجع قانونی (اعم از دادگاه یا اجرای ثبت) برای وصول آن اقدام کند. اصل کلی در قوانین مدنی و اجرای احکام، قابلیت توقیف اموال مدیون برای ادای دین است.

اصل کلی قابلیت توقیف اموال

طبق ماده ۲ قانون اجرای احکام مدنی، هیچ مالی از محکوم‌علیه (مرد) در صورت عدم وجود معسر و درخواست محکوم‌له (زن) نباید از توقیف معاف باشد، مگر مواردی که قانون صراحتاً استثنا کرده است. این اصل شامل انواع اموال منقول و غیرمنقول می‌شود.

استثنائات قانونی بر توقیف اموال (مستثنیات دین)

قانونگذار برای حمایت از زندگی حداقلی محکوم‌علیه و خانواده‌اش، برخی اموال را تحت عنوان “مستثنیات دین” از توقیف معاف کرده است. این موارد شامل منزل مسکونی متناسب با نیاز محکوم‌علیه، اثاثیه ضروری زندگی، ابزار و لوازم کسب و کار و… می‌شود. سوال این است که آیا حقوق، یارانه و سهام عدالت نیز در این دسته قرار می‌گیرند یا خیر.

آیا حقوق کارمندان و کارگران قابل توقیف است؟

حقوق و مزایای دریافتی افراد یکی از منابع اصلی درآمد محسوب می‌شود و در بسیاری از پرونده‌های مهریه، زن متقاضی توقیف آن است. قانون در این زمینه شرایط مشخصی را تعیین کرده است.

اینفوگرافیک: خلاصه‌ای از شرایط توقیف حقوق برای مهریه

میزان و محدودیت‌های توقیف حقوق

بر اساس ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی و تبصره‌های آن، از حقوق و مزایای کارکنان دولت و کارگران بخش خصوصی، تنها یک سوم (در صورتی که فرد مجرد باشد یا همسر و فرزند تحت تکفل نداشته باشد) و در صورت داشتن زن و فرزند تحت تکفل، یک چهارم قابل توقیف است. لازم به ذکر است که حداقل حقوق تعیین شده توسط قانون کار، که برای گذران زندگی ضروری است، تحت هیچ عنوانی قابل توقیف نیست.

حقوق بازنشستگی و وظیفه

حقوق بازنشستگی و وظیفه نیز از قواعد کلی توقیف حقوق پیروی می‌کنند. یعنی بخش مشخصی از آن (یک سوم یا یک چهارم) در صورت عدم شمول حداقل حقوق، قابل توقیف برای مهریه است. با این حال، برخی رویه‌ها و تفسیرهای خاص ممکن است در مورد صندوق‌های بازنشستگی وجود داشته باشد که نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد.

توقیف یارانه نقدی برای مهریه: بررسی ابعاد حقوقی

یارانه‌های نقدی از بدو اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها، به یکی از چالش‌برانگیزترین مسائل حقوقی در زمینه توقیف اموال تبدیل شده‌اند.

ماهیت حقوقی یارانه و چالش‌های توقیف آن

یارانه نقدی در قوانین ایران، به عنوان یک کمک معیشتی و حمایتی از سوی دولت به خانوارها پرداخت می‌شود. ماهیت آن نه حقوق است و نه یک دارایی سرمایه‌ای. این موضوع سبب شده تا مراجع قضایی در مورد قابلیت توقیف آن اختلاف نظر داشته باشند. برخی آن را جزء مستثنیات دین یا در حکم آن می‌دانند که برای گذران زندگی ضروری است و قابل توقیف نمی‌باشد.

رویه قضایی فعلی

در حال حاضر، رویه غالب در محاکم قضایی و اداره اجرای احکام، عدم توقیف یارانه نقدی است. دلیل اصلی این رویه، ماهیت حمایتی و معیشتی یارانه است که هدف آن تأمین حداقل نیازهای زندگی افراد است و توقیف آن با فلسفه وجودی آن در تضاد است. بنابراین، زن نمی‌تواند یارانه نقدی مرد را برای وصول مهریه توقیف کند.

سهام عدالت و امکان توقیف آن برای مهریه

سهام عدالت در ابتدا دارای محدودیت‌هایی برای نقل و انتقال بود، اما با آزادسازی آن، وضعیت حقوقی آن برای توقیف دچار تغییر شده است.

تغییر ماهیت سهام عدالت و قابلیت نقل و انتقال

پس از آزادسازی سهام عدالت، این سهام قابلیت معامله در بازار سرمایه را پیدا کرده‌اند و افراد می‌توانند نسبت به فروش یا انتقال آن اقدام کنند. این تغییر ماهیت، سهام عدالت را به یک دارایی مالی قابل نقل و انتقال تبدیل کرده است. بر این اساس، سهام عدالت جزو اموالی است که قابل توقیف برای مهریه می‌باشد، چرا که دیگر در زمره مستثنیات دین قرار نمی‌گیرد و یک دارایی با ارزش مالی مشخص است.

مراحل توقیف سهام عدالت

برای توقیف سهام عدالت، زن باید پس از دریافت حکم قطعی مهریه، از طریق اجرای احکام دادگستری یا اداره ثبت، درخواست توقیف سهام عدالت مرد را به سازمان بورس و اوراق بهادار یا شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه ارائه دهد. این نهادها پس از بررسی، نسبت به توقیف و مسدود کردن سهام اقدام کرده و سپس در مراحل بعدی، امکان فروش آن برای پرداخت مهریه فراهم می‌شود.

نکات مهم و توصیه‌های حقوقی

نقش اعسار و تقسیط مهریه

در صورتی که مرد توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، می‌تواند دادخواست اعسار (عدم توانایی مالی) از پرداخت مهریه را به دادگاه ارائه دهد. در صورت اثبات اعسار، دادگاه مهریه را تقسیط می‌کند و مرد موظف است آن را در اقساط تعیین شده پرداخت کند. این امر می‌تواند بر روند توقیف اموال تأثیر بگذارد و در برخی موارد، امکان توقیف بخش قابل توقیف حقوق را نیز به اقساط ماهانه محدود کند.

اهمیت مشاوره با وکیل متخصص

مسائل مربوط به مهریه و توقیف اموال دارای پیچیدگی‌های حقوقی خاص خود هستند. قوانین و رویه‌های قضایی ممکن است در طول زمان تغییر کنند یا تفسیرهای متفاوتی از آنها وجود داشته باشد. لذا، توصیه اکید می‌شود که چه زن و چه مرد، پیش از هرگونه اقدام حقوقی، با یک وکیل متخصص در امور خانواده و مهریه مشورت کنند تا از حقوق خود مطلع شده و بهترین مسیر قانونی را انتخاب نمایند.

به طور کلی، در پاسخ به سوال آیا می‌توان حقوق، یارانه یا سهام عدالت را برای مهریه توقیف کرد؟ باید گفت که حقوق و سهام عدالت (با رعایت شرایط قانونی) قابل توقیف هستند، اما یارانه نقدی در حال حاضر بر اساس رویه قضایی غالب، قابل توقیف نیست. آگاهی از این جزئیات برای هر دو طرف پرونده مهریه حیاتی است.